Wat is olieverf? Zo werkt de verf en zo kies je de juiste

Wat is olieverf, hoe werkt ze en wat betekenen de opschriften op de tubes? Vandaag leggen we het uit en laten we zien hoe je de juiste verf kiest.

Eerst een beetje scheikunde en natuurkunde. Deze exacte wetenschappen horen onlosmakelijk bij de wereld van kunstenaars, ook al zou je dat op het eerste gezicht misschien niet zeggen. Kunst is immers zo'n abstract begrip. Toch is alles om ons heen aan bepaalde regels en wetten onderworpen, en met olieverf en pigmenten is dat niet anders.

Licht en kleur

Licht is een verzameling energiedeeltjes (fotonen) die zich in golven voortbewegen. Sensoren in het menselijk oog kunnen bepaalde golflengten waarnemen en de menselijke hersenen vertalen die golflengten als verschillende kleuren.

Als licht met alle waarneembare golflengten het oog bereikt, vertalen de hersenen het als wit of geelachtig wit. Kleuren zijn een kenmerk van het menselijk zien.

Wat is pigment?

Pigment is een stof of materiaal dat een deel van de golflengten absorbeert en een deel weerkaatst.

Chlorofyl is bijvoorbeeld een pigment dat in planten voorkomt en onmisbaar is voor de fotosynthese. Chlorofyl absorbeert veel golflengten, maar weerkaatst de golflengten die onze hersenen als groen interpreteren. Daarom zien we planten als groen.

Met andere woorden: een pigment is een stof die door selectieve absorptie van golflengten de kleur van het licht verandert.

Wat is olieverf?

Olieverf bestaat uit pigmenten (droog poeder) gemengd met een bindmiddel, meestal lijnolie. Komt lijnolie in contact met zuurstof uit de lucht, dan begint het oxidatieproces (opname van zuurstofatomen) en de polymerisatie (de oliemoleculen reageren tot polymeren en verbinden zich tot grotere moleculen van dezelfde soort).

Welke soorten olieverf zijn er?

Olieverf is meestal een mengsel van olie met één zuiver pigment of met een mengsel van meerdere pigmenten, maar er bestaan ook andere typen:

Hue: een imitatie van het pigment

Het opschrift Hue op de tube betekent dat het genoemde pigment niet het echte pigment is. Als een pigment giftig of duur is, kan een combinatie van andere pigmenten soms een vergelijkbaar resultaat geven op een veiligere of goedkopere manier. Het is een soort imitatie van het oorspronkelijke pigment.

Cadmium is bijvoorbeeld giftig en komt in de natuur zelden voor, daarom wordt het tegenwoordig niet meer gebruikt voor de productie van verf en pigmenten.

Lake: een kleurstof

Het opschrift Lake op de tube betekent dat er een kleurstof is gebruikt die gemaakt is van vaste stoffen uit gemalen mineralen. In sommige gevallen zijn deze olieverfkleuren minder lichtecht. De lichtechtheid van een pigment of kleurstof geeft aan dat het bestand is tegen direct licht en bepaalt hoe lang het duurt voordat de kleur verbleekt.

Olieverf kiezen: studiekwaliteit of topkwaliteit?

De meeste toonaangevende merken olieverf hebben minstens twee kwaliteitsklassen:

• Studiekwaliteit: verf met meer vulmiddel naast pigment en olie. Daarom is deze verf goedkoper. Ze is geschikt om te oefenen en voor de eerste proeven.
• Topkwaliteit: olieverf op professioneel niveau is duurder, omdat er meer pigment in zit.

Zit er bij het openen van een nieuwe tube olieverf bovenin een laagje olie, dan is dat meestal een goed teken. Dat kan komen doordat er in de tube alleen pigment en olie zijn gemengd. Sommige merken voegen namelijk een bindmiddel toe, waardoor de olieverf minder vloeibaar is.

Hoe schilder je in lagen met olieverf?

Het droogprincipe van olieverf

Terpentine en terpentijnolie zijn vluchtige stoffen. Olieverf mengen met terpentine versnelt het drogen, omdat er minder olie in het mengsel zit. Als je in lagen schildert, bevat elke nieuwe laag iets meer olie.

De bovenste verflaag kan de lucht naar de onderste laag enigszins blokkeren en zo het droogproces vertragen. In dat geval wordt de bovenste laag eerder hard dan de onderste. Wordt de onderste laag daarna ook hard, dan kan die de harde bovenlaag beschadigen en kan die gaan scheuren.

De bovenste laag moet daarom vetter zijn, wat betekent dat ze langzamer droogt. De onderste laag moet dunner zijn, met minder olie en in een dunnere laag aangebracht, zodat ze sneller hard wordt. Bovendien kan olie een laag soepeler maken, waardoor de kans op scheuren kleiner is.

Zo pas je het principe toe:

1. Begin met een dunne onderlaag met weinig olie.
2. Maak elke nieuwe laag iets vetter, met meer olie.
3. Werk af met de vetste laag, die het langzaamst droogt.

Welke basisbegrippen uit de kleurenleer heb je nodig?

• Kleurtoon (Hue): de naam van een kleurgroep, dus rood, groen, blauw enzovoort. Door verschillende hoeveelheden zwart of wit met een bepaald pigment te mengen ontstaan verschillende tinten.
• Verzadiging: een zuivere of intense kleur.
• Helderheid: hoe donker of licht een kleur (tint) is.
• Toon: door verschillende hoeveelheden grijs met een bepaalde kleur te mengen ontstaan verschillende tonen.

Is olieverf giftig?

Er bestaan giftige pigmenten, bijvoorbeeld kobalt en cadmium, en in sommige gevallen kun je het best handschoenen dragen. Was altijd je handen voordat je met eten in aanraking komt. Meer hierover lees je in Mythe of waarheid: hoe giftig is olieverf echt?

Heb je de basisbegrippen onder de knie en begrijp je het principe van het schilderen met olieverf? Dan is het tijd om een set olieverf aan te schaffen, bijvoorbeeld van Royal Talens of KREUL. In de volgende blog gaan we samen aan de slag met het mengen van olieverf en behandelen we ook de basis van het schilderen met deze verf. Wil je nu al beginnen? Lees dan Olieverf schilderen voor beginners: zo begin je met olieverf. Tot dan wens ik je veel inspiratie en zin om te schilderen!

Groetjes,

jouw Majka.