Andy Warhol: de geheimen achter zijn zeefdruk en pop-art

Andy Warhol en zeefdruk: een techniek tussen geschiedenis en pop-art

Andy Warhol maakte zeefdruk populair en gebruikte de techniek voor zijn bekendste pop-artwerken. Kopieën maken is tegenwoordig een kwestie van op de knop drukken en wachten tot de printer is opgewarmd. Vroeger ging dat een stuk bewerkelijker: mensen gebruikten handmatige methoden om afdrukken te maken, vooral de techniek die we kennen als zeefdruk.

Wat is zeefdruk?

De oudste herkenbare vorm van zeefdruk verscheen meer dan 1.000 jaar geleden in China, tijdens de Song-dynastie.

Het proces ontwikkelde zich langzaam tot het gebruik van een fijn weefsel dat over een raam wordt gespannen. Dat weefsel was soms van zijde, wat leidde tot de alternatieve naam van de techniek: „silkscreen” (silk is Engels voor zijde). In het Nederlands heet het zeefdruk.

Sinds het ontstaan is de technologie nauwelijks veranderd: kunstenaars brengen hun kunstwerken over door inkt of verf met een rakel door een zeef te drukken, op uiteenlopende ondergronden zoals papier, stof en zelfs hout. Er wordt telkens één kleur per zeef gedrukt, dus voor een meerkleurig beeld zijn meerdere „zeven” (of ramen) nodig.

Zeefdruk is een van de grafische technieken. Een overzicht van het hele vak vind je in Wat is grafiek in de kunst?

Welke verf gebruik je voor zeefdruk?

Welke soorten verf kun je, naast de speciaal daarvoor bedoelde, voor zeefdruk gebruiken? Sommige kunstenaars raden dunnere acrylverf aan, waaraan je een paar druppels vertrager voor acrylverf toevoegt. Dat is nodig omdat acrylverf te snel droogt om het gewenste aantal kopieën te maken. Je kunt ook inkt of verf voor linodruk gebruiken.

Het belangrijkste is dat de gebruikte verf met water verdund kan worden. Ook handig: een flesje water met verstuiver, waar je tijdens het werken zeker blij mee bent. Dit zijn de aanbevelingen van hedendaagse kunstenaars. Nu kijken we naar de geschiedenis van deze moderne techniek.

Zeefdruk en pop-art in de jaren zestig

In de jaren zestig van de vorige eeuw maakten Amerikaanse kunstenaars zoals Roy Lichtenstein en Andy Warhol deze techniek populair door die te gebruiken voor het massaal maken van prints in heldere kleuren. Hun kunst markeerde het begin van de pop-art en in feite het einde van het abstract-expressionisme. Sinds de pop-art blijven hedendaagse kunstenaars zeefdruk gebruiken als medium voor inspirerende kunstwerken. Meer over deze stroming lees je in Pop-art na 30 jaar herontdekt.

Andy Warhol: Marilyn Monroe en Campbell-soep

Andy Warhol, misschien wel de bekendste popkunstenaar ter wereld, gebruikte deze techniek voor het eerst in de jaren zestig. Hij maakte sjablonen van foto's van beroemdheden en bracht die met zeefdruk over op papier, in heldere, contrastrijke kleuren.

Een van de eerste en bekendste series was zijn afdruk van Marilyn Monroe, gebaseerd op een foto uit de film Niagara. Daardoor ontstond bij hem de drang om hetzelfde motief te herhalen, of het nu een bekend gezicht was of een heel gewoon voorwerp. Gewone voorwerpen zoals de soep van het merk Campbell werden pas dankzij Warhols zeefdruk wereldberoemd. Zoals Warhol ooit zei: „Is het leven niet gewoon een reeks beelden die door herhaling veranderen?”

Ik hoop dat ik je deze bijzondere techniek een beetje dichterbij heb gebracht en dat het werk van Andy je aansprak.

Veel creatieve groeten, Sabína.